Code is Law | Bitcoin වල මිලියන 21 වෙනස් කරන්න බැරි ඇයි?

අද අපි කතා කරන්න යන්නේ බිට්කොයින් ලෝකයේ තියෙන වැදගත්ම, ඒ වගේම ගොඩක් දෙනෙක් තාමත් පටලවාගෙන ඉන්න මාතෘකාවක් ගැන. ඒ තමයි, බිට්කොයින් ඇයි හරියටම මිලියන 21කට සීමා වෙලා තියෙන්නේ? මේ මිලියන 21 පිටුපස තියෙන රහස මොකක්ද? මේක කවුරු හරි හිතලා කරපු දෙයක්ද, නැත්නම් ගණිතමය අහම්බයක්ද? අද වීඩියෝ එකෙන් අපි මේ ගැන ඉතාමත් පැහැදිලිව, අපේ රටේ ආර්ථික තත්ත්වයට ගලපලා කතා කරමු.

ඉතින් මේ ගැන ඉතාම පැහැදිලිව අපේ Bitcoin Sri Lanka YouTube නාලිකාවේ වීඩියෝ එක්කින් ඉදිරිපත් කරලා තියනවා. මේ පහල තියෙන්නෙ ඒ වීඩියෝ එක. ඔයාට පුළුවන් ඒකත් බලන්න.

බිට්කොයින් වල මිල පාලනය කරන්නේ කවුද?

ගොඩක් දෙනෙක් හිතන්නේ බිට්කොයින් කියන්නේ තවත් එක "සෙල්ලම් සල්ලි" ජාතියක් කියලා. හැබැයි බිට්කොයින් වල තියෙන ප්‍රධානම වෙනස තමයි එහි පාලනය. සාමාන්‍යයෙන් අපේ රටේ රුපියල් හරි ලෝකයේ පාවිච්චි කරන ඩොලර් වගේ මුදල් පාලනය කරන්නේ රජයන් සහ මහ බැංකු විසින්. ඔවුන්ට අවශ්‍ය වෙලාවට අලුතින් මුදල් අච්චු ගහන්න පුළුවන්. හැබැයි බිට්කොයින් වල කිසිම අයිතිකාරයෙක් හෝ පාලකයෙක් නැහැ. බිට්කොයින් පාලනය වෙන්නේ ලොව පුරා විසිරිලා තියෙන දහස් ගණන් පරිගණක නැත්නම් "Nodes" හරහායි.

මේ හැම නෝඩ් එකක්ම බිට්කොයින් ජාලයේ "මුරකරු" විදිහට ක්‍රියා කරනවා. බිට්කොයින් වල මිලියන 21 සීමාව කවුරු හරි වෙනස් කරන්න හැදුවොත්, මේ නෝඩ්ස් ඒක වහාම ප්‍රතික්ෂේප කරනවා. ඒ කියන්නේ බිට්කොයින් පාලනය කරන්නේ කිසියම් මනුස්සයෙක් නෙමෙයි, ගණිතය සහ කේතය (Code) මගිනුයි. මේ නිසයි බිට්කොයින් වලට "ඩිජිටල් රත්තරන්" කියලා කියන්නේ, මොකද රත්තරන් වගේම බිට්කොයින් වල සැපයුමත් සීමිතයි.

"Monetary Policy of Earth" සූත්‍රය පැහැදිලි කිරීම

(Visual: මූලාශ්‍රයේ ඇති 'Monetary Policy of Earth' සූත්‍රය සහිත රූපය තිරය මත දිස්වේ. නිවේදකයා සූත්‍රයේ කොටස් පෙන්වයි.)

නිවේදකයා: "මෙන්න මේ තිරයේ පේන සූත්‍රය තමයි Bitcoin වල හදවත. මේක දැක්කම බය වෙන්න එපා, අපි මේක කෑල්ලෙන් කෑල්ලට තේරුම් ගමු. මේකෙන් තමයි කියන්නේ Bitcoin 'Halving' වෙන්නේ කොහොමද කියලා.

1.     අංක 50: සූත්‍රයේ උඩ තියෙන '50' කියන්නේ මුල්ම කාලේ Bitcoin ජාලයේ එක block එකක් සම්පූර්ණ කරන miner කෙනෙකුට ලැබුණු Bitcoin ප්‍රමාණය.

2.     210,000: මේක තමයි 'Halving' එකක් වෙන්න අවශ්‍ය block ගණන. හැම block 210,000 කට වරක්ම අලුතින් නිකුත් කරන Bitcoin ප්‍රමාණය අඩකින් අඩු වෙනවා. මේකට දළ වශයෙන් අවුරුදු 4ක් විතර යනවා.

3.     $2^i$ (සූත්‍රයේ පහළ කොටස): මෙතන 'i' කියන්නේ මේ වෙනකොට සිද්ධ වෙලා තියෙන Halvings ගණන. මේකෙන් තමයි අර ලැබෙන 50 ප්‍රමාණය දිගින් දිගටම දෙකෙන් බෙදලා අඩු කරන්නේ.

4.     සංඛ්‍යාව 32: සූත්‍රයේ උඩින්ම තියෙන මේ 32 කියන්නේ, Bitcoin ඉතිහාසයේ මේ වගේ Halvings සිද්ධ වෙන්න පුළුවන් මුළු වාර ගණන. 32 වැනි Halving එකෙන් පස්සේ අලුතින් Bitcoin හැදෙන්නේ නැහැ.

මේ සූත්‍රය සම්පූර්ණයෙන්ම එකතු කරලා (Sigma $\sum$ ලකුණෙන් කියන්නේ ඒකයි) බැලුවම අපිට ලැබෙන අවසාන අගය තමයි මිලියන 21. මේක තමයි Bitcoin වල නොසැලෙන නීතිය."

සැපයුම පාලනය කරන 'Halving' ක්‍රියාවලිය

දැන් අපි බලමු මේ හල්වින් (Halving) කියන දේ ඇත්තටම වෙන්නේ කොහොමද කියලා. බිට්කොයින් ජාලය පටන් ගත්තේ 2009 අවුරුද්දේ. එතකොට මයිනර්ස්ලාට එක බ්ලොක් එකකට බිට්කොයින් 50ක් ලැබුණා. ඒ කියන්නේ දවසකට විශාල බිට්කොයින් ප්‍රමාණයක් වෙළඳපොළට එකතු වුණා. හැබැයි අර අපි කලින් කතා කරපු ගණිතමය සූත්‍රය නිසා, සෑම අවුරුදු 4කට වරක් මේ ප්‍රමාණය අඩුවෙනවා.

2012 දී ඒක 25 වුණා, 2016 දී 12.5 වුණා, 2020 දී 6.25 වුණා. අපි දැන් ඉන්නේ හතරවැනි හල්වින් කාල පරිච්ඡේදයේ. 2024 අප්‍රේල් මාසයේ සිද්ධ වුණු හල්වින් එකෙන් පස්සේ දැන් එක බ්ලොක් එකකට ලැබෙන්නේ බිට්කොයින් 3.125ක් විතරයි. මේ විදිහට දිගින් දිගටම අඩුවෙලා ගිහින් අන්තිම බිට්කොයින් එක මයින් කරලා ඉවර වෙන්නේ 2140 අවුරුද්දේදී. මේක හරියට රත්තරන් පතලක් වගේ. මුල් කාලේ රත්තරන් හාරන්න ලේසියි, හැබැයි කාලය යද්දී පතල ගැඹුරු වෙනවා, රත්තරන් හොයාගන්න අමාරු වෙනවා. බිට්කොයින් වලත් වෙන්නේ මේකමයි. මේකෙන් වෙන්නේ බිට්කොයින් වල තියෙන "හිඟකම" (Scarcity) වැඩි වෙන එකයි.

'Code is Law' - කේතයම තමයි නීතිය

බිට්කොයින් ලෝකයේ තියෙන ප්‍රසිද්ධම කියමනක් තමයි "Code is Law" නැත්නම් "කේතයම තමයි නීතිය" කියන එක. සාමාන්‍ය නීතියකදී නම් නීතිඥයින්ට හෝ විනිසුරුවරුන්ට නීතිය තමන්ට ඕන විදිහට අර්ථ නිරූපණය කරන්න පුළුවන්. හැබැයි බිට්කොයින් වල එහෙම බැහැ. බිට්කොයින් වල කේතය ලියලා තියෙන්නේ ඉතාමත් පැහැදිලි ගණිතමය නීති මතයි.

උදාහරණයක් විදිහට, කවුරු හරි කෝටිපතියෙක් හෝ රජයක් ඇවිත් "අපිට බිට්කොයින් මිලියන 22ක් ඕනේ" කිව්වත්, ඒක කරන්න බැහැ. මොකද ජාලයේ ඉන්න හැම පරිගණකයක්ම (Nodes) මේ මිලියන 21 සීමාව ආරක්ෂා කරනවා. මේක තමයි බිට්කොයින් වල තියෙන "විමධ්‍යගත" (Decentralized) ශක්තිය. කිසිම පුද්ගලයෙකුට හෝ ආයතනයකට බිට්කොයින් වල මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිය වෙනස් කරන්න බැහැ. මේ නිසාම බිට්කොයින් කියන්නේ ලෝකයේ තියෙන විනිවිදභාවයෙන් වැඩිම සහ විශ්වාසවන්තම මූල්‍ය පද්ධතියක්.

සතෝෂි ඇයි මිලියන 21ක්ම තෝරාගත්තේ?

මේක හරිම රසවත් ප්‍රශ්නයක්. ඇයි මිලියන 20ක් හෝ 50ක් නොවී 21ක්ම වුණේ? බිට්කොයින් නිර්මාතෘ සතෝෂි නකමොටෝ (Satoshi Nakamoto) මේ ගැන කියලා තියෙන්නේ මේක ඔහු ගත්ත "Educated Guess" එකක් නැත්නම් බුද්ධිමත් අනුමානයක් කියලා. ඔහුට ඕන වුණා බිට්කොයින් වල වටිනාකම සාම්ප්‍රදායික මුදල් (Fiat Currencies) වලට සමාන මට්ටමක තියන්න.

තවත් වැදගත් කරුණක් තමයි, බිට්කොයින් එකක් කුඩා කොටස් මිලියන 100කට බෙදන්න පුළුවන්. මේ කුඩාම කොටසට අපි කියන්නේ "සතෝෂි" (Satoshi) කියලා. එතකොට මුළු බිට්කොයින් ලෝකයේම තියෙන සතෝෂි ප්‍රමාණය ක්වාඩ්‍රිලියන 2.1ක් වෙනවා. සතෝෂි නකමොටෝ ගණනය කළා බිට්කොයින් එකක අගය ගොඩක් වැඩි වුණොත් (උදාහරණයක් විදිහට බිට්කොයින් එකක් ඩොලර් මිලියනයක් වුණොත්), එක සතෝෂියක් එවකට තිබුණු ඩොලර් එකක සතයකට (cent) සමාන වෙයි කියලා. ඒ කියන්නේ ලෝකයේ තියෙන ඕනෑම පොඩි ගනුදෙනුවක් කරන්න මේ මිලියන 21 සීමාව සහ එහි බෙදීම් ප්‍රමාණවත්.

තවත් මතයක් තියෙනවා සතෝෂි මේ ඉලක්කම තෝරගත්තේ එවකට ලෝකයේ තිබුණු මුළු මුදල් සැපයුම (M1 Money Supply) ඩොලර් ට්‍රිලියන 21ක් විතර වුණු නිසා කියලා. ඒ වගේම ලෝකයේ තියෙන මුළු රත්තරන් ප්‍රමාණයත් ටොන් 210,000ක් විතර වෙනවා කියලා සමහරු විශ්වාස කරනවා, ඒකත් මේ මිලියන 21 ඉලක්කමට සම්බන්ධයි.

ඇත්තටම මිලියන 21ක් මයින් වෙයිද?

ඔයාලා දන්නවද, බිට්කොයින් කවදාවත් ඇත්තටම මිලියන 21ක් සම්පූර්ණ වෙන්නේ නැහැ. ගණිතමය වශයෙන් බැලුවම අපිට ලැබෙන උපරිම අගය වෙන්නේ 20,999,999.9769 වගේ ප්‍රමාණයක්. ඒ කියන්නේ මිලියන 21ට සතෝෂි කිහිපයක් අඩුවෙන් තමයි මේක නතර වෙන්නේ.

මීට අමතරව, බිට්කොයින් ලෝකයේ "අතුරුදහන් වුණු" බිට්කොයින් ප්‍රමාණයකුත් තියෙනවා. සතෝෂි නකමොටෝ විසින් මයින් කරපු මුල්ම බ්ලොක් එකේ (Genesis Block) තියෙන බිට්කොයින් 50 කවදාවත් වියදම් කරන්න බැහැ. ඒ වගේම ගොඩක් මිනිස්සු තමන්ගේ වොලට් එකේ පාස්වර්ඩ් (Private Keys) නැති කරගෙන බිට්කොයින් මිලියන ගාණක් සදහටම අහිමි කරගෙන තියෙනවා. ඒ නිසා ඇත්තටම වෙළඳපොළේ තියෙන්නේ මිලියන 21කට වඩා ගොඩක් අඩු බිට්කොයින් ප්‍රමාණයක්. මේකෙන් බිට්කොයින් වල තියෙන "හිඟකම" සහ වටිනාකම තවත් වැඩි වෙනවා.

ශ්‍රී ලංකාවේ අපිට මේකේ ඇති වටිනාකම

දැන් අපි මේක අපේ රටේ තත්ත්වයට ගලපලා බලමු. ලංකාවේ අපිට උද්ධමනය (Inflation) ගැන අමුතුවෙන් කියලා දෙන්න ඕනේ නැහැ. බඩු මිල දවසින් දවස ඉහළ යද්දී අපේ අතේ තියෙන රුපියල් වල වටිනාකම අඩුවෙනවා. මේකට ප්‍රධානම හේතුවක් තමයි රජයට සහ මහ බැංකුවට ඕන වෙලාවක අලුතින් මුදල් අච්චු ගහන්න පුළුවන් වීම. එතකොට වෙන්නේ වෙළඳපොළේ තියෙන මුදල් ප්‍රමාණය වැඩි වෙලා, මුදලේ තියෙන හිඟකම නැති වෙන එකයි.

හැබැයි බිට්කොයින් වලදී එහෙම වෙන්නේ නැහැ. බිට්කොයින් වල සැපයුම කවුරු වෙනුවෙන්වත් වෙනස් වෙන්නේ නැහැ. ඔයා අද බිට්කොයින් ටිකක් ගත්තොත්, තව අවුරුදු 50කින් බලද්දීත් ඔයා අයිති කරගෙන ඉන්නේ ඒ සීමිත මිලියන 21න් කොටසක්ම තමයි. ඔයාගේ කොටස කවුරුවත් අච්චු ගහලා දියාරු කරන්නේ නැහැ. මේ ස්ථාවර මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිය නිසා තමයි බිට්කොයින් කියන්නේ උද්ධමනයෙන් බේරෙන්න තියෙන හොඳම ආයෝජනයක් කියලා බොහෝ දෙනෙක් හඳුන්වන්නේ.

වසර 2140 දී කුමක් සිදුවෙයිද?

අවසාන බිට්කොයින් එක මයින් කරලා ඉවර වුණාම මොකද වෙන්නේ කියලා ඔයාලට හිතෙන්න පුළුවන්. මයිනර්ස්ලා වැඩ නතර කරයිද? ජාලය අනාරක්ෂිත වෙයිද? නැහැ. ඒ වෙනකොට බිට්කොයින් ජාලය ලෝකය පුරාම භාවිත වෙන පද්ධතියක් වෙලා තියෙයි. එතකොට මයිනර්ස්ලාට ලැබෙන්නේ අලුතින් හැදෙන බිට්කොයින් නෙමෙයි, ජාලයේ සිද්ධ වෙන ගනුදෙනු වලින් අය කරන ගාස්තු (Transaction Fees) පමණයි.

ඒ වෙනකොට ගනුදෙනු ප්‍රමාණය ඉතාමත් වැඩි නිසා, මේ ගාස්තු වලින් පමණක් මයිනර්ස්ලාට දිගටම ජාලය පවත්වාගෙන යන්න පුළුවන් වෙයි කියලා විශ්වාස කරනවා. ඒ කියන්නේ මිලියන 21 සම්පූර්ණ වුණාට පස්සේ බිට්කොයින් තවත් ශක්තිමත් වත්කමක් විදිහට ලෝකයේ පවතීවි.

අවසාන වශයෙන්

යාලුවනේ, බිට්කොයින් වල මිලියන 21 සීමාව කියන්නේ නිකන්ම නිකන් ඉලක්කමක් නෙමෙයි. ඒක පිටුපස තියෙන්නේ ලෝකයේ පවතින අසාධාරණ මූල්‍ය ක්‍රමයට එරෙහිව හදපු ශක්තිමත් ගණිතමය පවුරක්. "Code is Law" කියන ප්‍රතිපත්තිය මත බිට්කොයින් අපිට ලබා දීලා තියෙන්නේ තමන්ගේ වත්කම් වල අයිතිය සහ වටිනාකම තමන්ටම පාලනය කරන්න පුළුවන් නිදහසයි. ලංකාව වගේ රටක ඉන්න අපිට, තමන්ගේ ආර්ථික අනාගතය සුරක්ෂිත කරගන්න බිට්කොයින් වල මේ මිලියන 21 සීමාව ගැන දැනගෙන ඉන්න එක ඉතාමත් වැදගත්.

අදට ගිහින් එන්නම් සුභ දවසක්.