අද අපි කතා කරන්න යන්නේ බිට්කොයින් ඉතිහාසයේ සිදුවුණු දරුණුම සහ තීරණාත්මකම සටනක් ගැන. මේක නිකන් "සිවිල් යුද්ධයක්" වගේ දෙයක්. හැබැයි මේක කළේ ආයුධවලින් නෙවෙයි, පරිගණක කේත (code) සහ මතවාදවලින්. මේ ප්රසිද්ධ සිදුවීමට කියන්නේ "Block Size War" එහෙමත් නැත්නම් "බිට්කොයින් බ්ලොක් ප්රමාණය පිළිබඳ සටන" කියලා.
ඔයාලා දැනටමත් බිට්කොයින් කියන්නේ මොකක්ද කියලා දන්නවා ඇති. සරලවම කිව්වොත්, සතෝෂි නකමොටෝ 2008 දී ඉදිරිපත් කළේ කිසිම බැංකුවක් හෝ මැදිහත්කරුවෙක් නැතිව පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට කෙලින්ම මුදල් යවන්න පුළුවන් පද්ධතියක්. හැබැයි බිට්කොයින් ජනප්රිය වෙද්දී ඒකේ "වේගය" සහ "ධාරිතාවය" ගැන ලොකු ප්රශ්නයක් ඇතිවුණා. අද අපි මේ සටනේ සම්පූර්ණ ඉතිහාසය, දෙපැත්තේ හිටපු අයගේ තර්ක සහ අවසානයේ සිද්ධ වුණේ මොකක්ද කියලා ඉතාමත් සරලව ලාංකික අපිට ගැලපෙන විදිහට කතා කරමු.
ඉතින් මේ ගැන ඉතාම පැහැදිලිව අපේ Bitcoin Sri Lanka YouTube නාලිකාවේ වීඩියෝ එක්කින් ඉදිරිපත් කරලා තියනවා. මේ පහල තියෙන්නෙ ඒ වීඩියෝ එක. ඔයාට පුළුවන් ඒකත් බලන්න.
1. මොකක්ද මේ "බ්ලොක් එකක ප්රමාණය" (Block Size) කියන්නේ?
මුලින්ම අපි මේ තාක්ෂණික පැත්ත තේරුම් ගමු. බිට්කොයින් ජාලයේ සිදුවන හැම ගනුදෙනුවක්ම "බ්ලොක්" (blocks) ඇතුළේ තමයි තැන්පත් වෙන්නේ. 2010 වසරේදී සතෝෂි නකමොටෝ විසින් එක් බ්ලොක් එකක උපරිම ප්රමාණය 1 MB (මෙගාබයිට් 1ක්) ලෙස සීමා කළා.
ඔයාලට හිතෙන්න පුළුවන් ඇයි සතෝෂි මෙහෙම සීමාවක් දැම්මේ කියලා. ඒ කාලේ බිට්කොයින්වලට කිසිම වටිනාකමක් තිබුණේ නැහැ. ඉතින් ඕනෑම කෙනෙකුට බොරු ගනුදෙනු ලක්ෂ ගණනක් ජාලයට ඇතුල් කරලා (Spam transactions) ජාලය අඩපණ කරන්න ඉඩ තිබුණා. ඒ නිසා මේ 1 MB සීමාව දැම්මේ ආරක්ෂක පියවරක් විදිහටයි.
හැබැයි බිට්කොයින් ජනප්රිය වුණාම මේ 1 MB සීමාව නිසා තත්පරයකට කරන්න පුළුවන් වුණේ ගනුදෙනු 7ක් වගේ පොඩි ප්රමාණයක් විතරයි. අපේ ලංකාවේ කාර්යබහුල වේලාවට "හයිලෙවල් පාර" ගැන හිතන්නකෝ. වාහන දහස් ගණනක් තියෙනවා, හැබැයි පාර පටුයි. එතකොට ට්රැෆික් එක හැදෙනවා. බිට්කොයින්වලටත් වුණේ ඒකයි. ගනුදෙනු වැඩි වෙද්දී ඒවා ප්රමාද වෙන්නත්, ඉක්මනින් ගනුදෙනුව කරගන්න ඕනේ නම් වැඩි "ගනුදෙනු ගාස්තුවක්" (transaction fees) ගෙවන්නත් සිද්ධ වුණා.
2. සටනේ දෙපැත්ත: Big Blockers සහ Small Blockers
මේ ප්රශ්නය විසඳන්න බිට්කොයින් ප්රජාව ප්රධාන කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදුණා.
· Big Blockers (බ්ලොක් ප්රමාණය වැඩි කළ යුතු යැයි කී පිරිස): මොවුන්ගේ තර්කය වුණේ බිට්කොයින් කියන්නේ දිනපතා ගනුදෙනු කරන මුදලක් (Digital Cash) විය යුතු බවයි. ඒ නිසා 1 MB සීමාව 8 MB හෝ ඊට වැඩි ප්රමාණයකට වැඩි කළ යුතුයි කියලා ඔවුන් කිව්වා. එතකොට ගොඩක් ගනුදෙනු එක බ්ලොක් එකකට දාන්න පුළුවන්, ගාස්තු අඩු වෙනවා, වේගය වැඩි වෙනවා. ඔවුන්ට ඕන වුණේ බිට්කොයින් හරහා වීසා (Visa) හෝ පේපෑල් (PayPal) වගේ ගෝලීය ගෙවීම් පද්ධතියක් හදන්නයි.
· Small Blockers (බ්ලොක් ප්රමාණය කුඩාවට තබාගත යුතු යැයි කී පිරිස): මොවුන්ගේ ප්රධානම වටිනාකම වුණේ "විමධ්යගතභාවය" (Decentralization). බ්ලොක් එකක ප්රමාණය ලොකු වුණොත්, බිට්කොයින් ජාලය පවත්වාගෙන යන "Full Node" එකක් සාමාන්ය පරිගණකයකින් පවත්වාගෙන යන්න බැරි වෙනවා. මොකද ඒකට ලොකු දත්ත ප්රමාණයක් සහ වේගවත් අන්තර්ජාලයක් ඕනේ. එතකොට වෙන්නේ ලොකු සමාගම්වලට සහ දත්ත මධ්යස්ථානවලට (Datacenters) විතරක් බිට්කොයින් පාලනය කරන්න ඉඩ ලැබීමයි. ලංකාවේ උදාහරණයකින් කිව්වොත්, අපේ ගමේ ගොවියාට තමන්ගේම අස්වැන්න විකුණාගන්න බැරිව, ලොකු මෝල් හිමියන්ට විතරක් ඒ අයිතිය යනවා වගේ වැඩක්. Small blockers ලාට ඕන වුණේ බිට්කොයින් "ඩිජිටල් රත්තරන්" (Digital Gold) වගේ ඉතාමත් ආරක්ෂිත සහ කාටවත් වෙනස් කරන්න බැරි දෙයක් විදිහට තියාගන්නයි.
3. පළමු ගැටුම්: Bitcoin XT සහ Bitcoin Classic
සටන ඇත්තටම පටන් ගත්තේ 2015 දී විතර. ප්රසිද්ධ සංවර්ධකයින් වන මයික් හර්න් (Mike Hearn) සහ ගැවින් ඇන්ඩ්රේසන් (Gavin Andresen) විසින් Bitcoin XT කියන යෝජනාව ගෙනාවා. ඔවුන් යෝජනා කළා බ්ලොක් ප්රමාණය 8 MB දක්වා වැඩි කරන්න.
හැබැයි මේක කරන්න නම් Hard Fork (හාඩ් ෆෝක්) එකක් කරන්න වෙනවා. හාඩ් ෆෝක් එකක් කියන්නේ පද්ධතියේ මූලික නීති වෙනස් කරලා අලුත් ජාලයක් හදන එක. මේකෙන් පරණ මෘදුකාංග පාවිච්චි කරන අය ජාලයෙන් ඉවත් වෙනවා. බිට්කොයින් ප්රජාව මේකට දැඩිව විරුද්ධ වුණා, මොකද මේකෙන් බිට්කොයින් දෙකට බෙදෙන්න ඉඩ තිබුණ නිසා. අන්තිමේදී Bitcoin XT අසාර්ථක වුණා, මයික් හර්න් කලකිරිලා බිට්කොයින් අතහැරලා ගියා.
ඊට පස්සේ Bitcoin Classic කියලා තවත් යෝජනාවක් ආවා. ඔවුන් කිව්වේ 8 MB වැඩියි, අපි 2 MB කරමු කියලා. හැබැයි ඒකටත් සාමාන්ය පරිශීලකයින්ගෙන් සහයෝගයක් ලැබුණේ නැහැ.
4. SegWit: ප්ලෑන් එක වෙනස් වෙයි
මෙන්න මේ වෙලාවේ තමයි බිට්කොයින් කෝර් (Bitcoin Core) සංවර්ධකයින් Segregated Witness එහෙමත් නැත්නම් SegWit කියන තාක්ෂණය හඳුන්වා දුන්නේ.
මේක හරි අපූරු විසඳුමක්. බ්ලොක් එකේ ප්රමාණය "ලොකු කරන්නේ" නැතිව, බ්ලොක් එක ඇතුළේ දත්ත අසුරන විදිහ ඔවුන් වෙනස් කළා. ගනුදෙනුවක තියෙන "අත්සන" (signature) වෙනම කොටසකට වෙන් කිරීමෙන් බ්ලොක් එක ඇතුළේ වැඩි ඉඩක් ඉතිරි කරගන්න පුළුවන් වුණා. මේක හරියට ලංකාවේ ලංගම බස් එකක සීට්වල හැඩය වෙනස් කරලා තවත් මගීන් කීප දෙනෙකුට ඉඩ හදනවා වගේ වැඩක්. බස් එකේ දිග වැඩි වෙන්නේ නැහැ, හැබැයි ඉඩ වැඩි වෙනවා.
වැදගත්ම දේ තමයි SegWit කියන්නේ Soft Fork (සොෆ්ට් ෆෝක්) එකක්. ඒ කියන්නේ පරණ මෘදුකාංග පාවිච්චි කරන අයටත් මේකත් එක්ක ගැටලුවක් නැතුව වැඩ කරන්න පුළුවන්.
5. නිව්යෝර්ක් ගිවිසුම (New York Agreement - NYA) සහ Corporate Takeover
2017 මැයි මාසයේදී ඉතාමත් මතභේදාත්මක සිදුවීමක් වුණා. ලෝකයේ ලොකුම බිට්කොයින් සමාගම් 58ක් සහ විශාල මයිනර්ස්ලා (miners) රහස් සාකච්ඡාවක් පැවැත්වූවා. ඔවුන් එකඟ වුණා SegWit සක්රීය කරලා, ඊට පස්සේ බ්ලොක් ප්රමාණය 2 MB දක්වා වැඩි කරන හාඩ් ෆෝක් එකක් කරන්න. මේකට කිව්වේ SegWit2x කියලා.
හැබැයි මේ ගිවිසුමෙන් බිට්කොයින් සංවර්ධකයින්ව සහ සාමාන්ය පරිශීලකයින්ව අතහැරලා තිබුණා. මේකෙන් බිට්කොයින් ලෝකය ඇවිස්සුණා. "ලොකු සමාගම් කීපයකට බිට්කොයින්වල නීති තීරණය කරන්න දෙන්න බැහැ" කියන මතය ප්රබල වුණා. ලංකාවේ දේශපාලකයෝ ටිකක් එකතු වෙලා ජනතාවගෙන් අහන්නේ නැතුව රටේ ව්යවස්ථාව වෙනස් කරනවා වගේ වැඩක් විදිහටයි මිනිස්සු මේක දැක්කේ.
6. UASF: සාමාන්ය ජනතාවගේ විප්ලවය
මෙන්න මේ තීරණාත්මක වෙලාවේ තමයි UASF (User Activated Soft Fork) කියන ව්යාපාරය පටන් ගත්තේ. BIP 148 නමින් හැඳින්වුණු මේ යෝජනාව ගෙනාවේ "Shaolinfry" නමැති නමක් නැති සංවර්ධකයෙක්.
ඔවුන් කිව්වා, "අගෝස්තු 1 වෙනිදා ඉඳලා අපි පිළිගන්නේ SegWit වලට සහය දක්වන බ්ලොක් විතරයි. මයිනර්ස්ලා SegWit පිළිගත්තේ නැත්නම් අපි ඔවුන්ගේ බ්ලොක් ප්රතික්ෂේප කරනවා" කියලා. මේක ලොකු අවදානමක්, මොකද මයිනර්ස්ලා සහයෝගය දුන්නේ නැත්නම් ජාලය සම්පූර්ණයෙන්ම දෙකට බෙදෙන්න පුළුවන්.
ලෝකය පුරා හිටපු සාමාන්ය මිනිස්සු තමන්ගේ පරිගණකවල (Nodes) මේ මෘදුකාංගය දාගෙන මයිනර්ස්ලාට බල කළා. ඔවුන් "UASF" සහ "No2X" කියලා ලියපු තොප්පි දාගෙන සමාජ මාධ්ය හරහා සටන් කළා. අන්තිමේදී මයිනර්ස්ලාට සිද්ධ වුණා ජනතාවගේ කැමැත්තට යටත් වෙන්න. ජේම්ස් හිලියර්ඩ් (James Hilliard) විසින් ඉදිරිපත් කළ BIP 91 හරහා SegWit සක්රීය වුණා. ඒ නිසා අගෝස්තු 1 වෙනිදා බිට්කොයින් ප්රජාව "Bitcoin Independence Day" (බිට්කොයින් නිදහස් දිනය) විදිහට අදටත් සමරනවා.
7. බිට්කොයින් කෑෂ් (Bitcoin Cash - BCH) හි උපත
Big Blockers ලා මේ SegWit විසඳුමෙන් සෑහීමකට පත් වුණේ නැහැ. ඔවුන් කිව්වා SegWit කියන්නේ නිකන් "පරක්කු කරන උපක්රමයක්" විතරයි, අපිට ඇත්තටම ලොකු බ්ලොක් ඕනේ කියලා. ඒ අනුව 2017 අගෝස්තු 1 වෙනිදා ඔවුන් බිට්කොයින් ජාලයෙන් වෙන් වෙලා තමන්ගේම අලුත් කාසියක් හැදුවා. ඒක තමයි Bitcoin Cash (BCH). BCH බ්ලොක් ප්රමාණය 8 MB දක්වා වැඩි කළා (දැන් ඒක 32 MB දක්වා වැඩි වෙලා තියෙනවා).
8. විද්යාත්මක දත්ත සහ විමධ්යගතභාවය (Decentralization)
අපි පොඩ්ඩක් විද්යාත්මක පැත්ත බැලුවොත්, කෝනෙල් විශ්ව විද්යාලය (Cornell University) කළ අධ්යයනයකදී පෙනී ගියා බිට්කොයින් මයිනර්ස්ලා සෑහෙන ප්රමාණයක් ලොකු දත්ත මධ්යස්ථානවල (Datacenters) ක්රියාත්මක වන බව. ඇත්තටම බිට්කොයින් නෝඩ්වලින් 56% ක්ම වගේ තිබුණේ මෙහෙම තැන්වලයි.
ඉතින් බ්ලොක් සයිස් එක තවත් වැඩි වුණා නම්, සාමාන්ය කෙනෙකුට තමන්ගේ ගෙදර ඉඳන් නෝඩ් එකක් පවත්වාගෙන යන්න තියෙන අවස්ථාව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වෙනවා. Small blockers ලා දිනුවේ ඒ වටිනාකම රැකගන්නයි. අද වෙනකොට බිට්කොයින් ජාලයේ නෝඩ් දහස් ගණනක් ලෝකය පුරා විසිරිලා තියෙන නිසා, ඒක ලෝකයේ තියෙන ආරක්ෂිතම සහ විමධ්යගතම ජාලය බවට පත්වෙලා තියෙනවා.
9. සටනේ අවසානය සහ ලංකාවට පාඩම
අද වෙනකොට බිට්කොයින් (BTC) ලෝකයේ වටිනාම asset eka විදිහට තවමත් රජ කරනවා. SegWit නිසා අපිට දැන් Lightning Network වගේ තාක්ෂණයන් පාවිච්චි කරලා, බ්ලොක් එක ඇතුළට හැම දෙයක්ම දාන්නේ නැතුව ඉතාමත් වේගයෙන් සහ අඩු ගාස්තුවකට ගනුදෙනු කරන්න පුළුවන් වෙලා තියෙනවා.
මේ "Block Size War" එකෙන් අපිට ඉගෙන ගන්න තියෙන වැදගත්ම පාඩම තමයි, බිට්කොයින් කියන්නේ "මිනිසුන්ගේ මුදල්" (People's Money) කියන එක. ලොකු සමාගම්, බිලියනපතියෝ හෝ මයිනර්ස්ලා එකතු වෙලා බිට්කොයින් පාලනය කරන්න හැදුවත්, අවසාන බලය තියෙන්නේ නෝඩ් පවත්වාගෙන යන සාමාන්ය පරිශීලකයින් අතේයි.
ලංකාව වගේ රටක අපිට මේක හරිම වැදගත්. මොකද අපේ රටේ ආර්ථිකය පාලනය කරන්නේ මධ්යම බැංකුව සහ රජයයි. හැබැයි බිට්කොයින්වලදී ඔයාලා හැමෝම ඒ පද්ධතියේ කොටස්කරුවෝ. කිසිම දේශපාලකයෙකුට හෝ ව්යාපාරිකයෙකුට බිට්කොයින්වල නීති තනිවම වෙනස් කරන්න බැහැ. ඒක තමයි බිට්කොයින්වල තියෙන නියම නිදහස.
ඉතින් මේක තමයි බ්ලොක් සයිස් සටනේ සම්පූර්ණ ඉතිහාසය. මේ ගැන ඔයාලා මොකද හිතන්නේ?
සැළකිය යුතුයි:
අධ්යාපනික අරමුණු සඳහා පමණි: මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය වර්තමාන තොරතුරු හා අධ්යාපනික අරමුණු සඳහා පමණක් එකතු කර ඇති අතර, කිසිඳු ආකාරයක මුදල් ආයෝජන උපදේශයක් නොවේ.
මූල්ය උපදෙස් නොවේ: මෙම ලිපිය සහ වීඩියෝව සපයා ඇත්තේ තොරතුරු දැනගැනීම සඳහා පමණක් වන අතර එය මූල්ය, නීතිමය හෝ බදු උපදෙස් ලෙස නොසැලකිය යුතුය. ඕනෑම මූල්ය තීරණයක් ගැනීමට පෙර ඔබගේම පර්යේෂණ සිදු කර බලපත්රලාභී වෘත්තිකයෙකුගෙන් උපදෙස් ලබාගන්න.
Share this post
